Przejdź do treści

Leksykon otwarty · aktualizowany na bieżąco

Leksykon Ekonomii Instytucjonalnej

Zbiór haseł opracowywanych przez polskich ekonomistów instytucjonalnych, tworzony z myślą o studentach, dziennikarzach i badaczach szukających rzetelnego wprowadzenia do pojęć nowej ekonomii instytucjonalnej — od asymetrii informacji po zależność od ścieżki.

Przeglądaj hasła O projekcie

Hasło wyróżnione

Koszty transakcyjne

Koszty transakcyjne to jedno z centralnych pojęć nowej ekonomii instytucjonalnej. Oliver Williamson, laureat Nagrody Nobla, porównywał je do „tarcia” w fizyce – to wszystkie koszty, które pojawiają się, gdy dochodzi do wymiany dóbr lub usług, a które wykraczają poza samą cenę produktu.

Czytaj pełne hasło
Ilustracja do hasła: Koszty transakcyjne

Baza pojęć

Indeks haseł

A
Asymetria informacji W modelowym rynku wszyscy uczestnicy wymiany mieliby jednakową wiedzę o przedmiocie transakcji. W praktyce regułą jest asymetria informacji, czyli stan, w którym jedna strona dysponuje wiedzą niedostępną drugiej stronie umowy. Mikołaj Klimczak
D
Działanie zbiorowe Działanie zbiorowe dotyczy sytuacji, w których grupa jednostek mogłaby odnieść wspólną korzyść ze współpracy, lecz osiągnięcie tego celu jest paraliżowane przez sprzeczność interesów prywatnych i publicznych. Mancur Olson w pracy Logika działania zbiorowego obalił powszechne przekonanie, że ludzie automatycznie zjednoczą się wokół wspólnego dobra. Gdy rezultat wspólnego wysiłku ma charakter dobra publicznego – czyli nikt…  Redakcja Leksykonu
I
Instytucje Instytucje to fundamentalne pojęcie ekonomii instytucjonalnej. Douglass C. North, laureat Nagrody Nobla, zdefiniował je jako „reguły gry w społeczeństwie” – ograniczenia tworzone przez ludzi, które strukturują wzajemne oddziaływania. Instytucje nie są organizacjami; to one wyznaczają ramy, w których organizacje działają. Mikołaj Klimczak Instytucje formalne Instytucje formalne to oficjalnie ustanowione i zapisane reguły organizujące życie gospodarcze i społeczne. Należą do nich konstytucje, ustawy, rozporządzenia, regulaminy, umowy, procedury administracyjne oraz zasady funkcjonowania sądów i innych organów publicznych. Ich cechą jest to, że są wyrażone w określonej formie i mogą być egzekwowane przez uprawnione organizacje, zwłaszcza państwo. Instytucje formalne wyznaczają prawa i…  Redakcja Leksykonu Instytucje nieformalne Instytucje nieformalne to niepisane reguły, normy i wzorce zachowania, które wpływają na decyzje ludzi, mimo że nie zostały ustanowione w ustawie ani regulaminie. Obejmują obyczaje, tradycje, normy moralne, przekonania religijne, zwyczaje biznesowe, reputację oraz nieformalne zasady wzajemności. Ich przestrzeganie jest zazwyczaj podtrzymywane przez opinię społeczną, zaufanie, aprobatę lub presję ze strony otoczenia. Instytucje nieformalne często…  Redakcja Leksykonu
K
Koszty transakcyjne Koszty transakcyjne to jedno z centralnych pojęć nowej ekonomii instytucjonalnej. Oliver Williamson, laureat Nagrody Nobla, porównywał je do „tarcia” w fizyce – to wszystkie koszty, które pojawiają się, gdy dochodzi do wymiany dóbr lub usług, a które wykraczają poza samą cenę produktu. Mikołaj Klimczak
Ł
Ład instytucjonalny Pojęcie ładu instytucjonalnego (często analizowane w kategoriach institutional arrangements lub institutional matrix) odnosi się do spójnego, wzajemnie powiązanego układu reguł formalnych, norm nieformalnych oraz mechanizmów ich egzekwowania, które wspólnie regulują funkcjonowanie gospodarki i państwa. Instytucje nie działają w próżni ani w pojedynkę; tworzą architekturę bodźców, w której poszczególne elementy mogą się nawzajem wzmacniać (komplementarność instytucjonalna)…  Redakcja Leksykonu
O
Ograniczona racjonalność Ograniczona racjonalność (bounded rationality) oznacza, że ludzie starają się podejmować decyzje w sposób celowy i logiczny, lecz ich możliwości zbierania i przetwarzania danych są ograniczone przez złożoność otoczenia, presję czasu oraz niepewność co do przyszłości. Mikołaj Klimczak Oportunizm Zarys pojęcia Oportunizm oznacza skłonność do wykorzystywania nadarzających się okazji w sposób nielojalny lub nieuczciwy. Dzieje się to zwłaszcza poprzez zatajenie informacji, wprowadzenie partnera w błąd lub niedotrzymanie wcześniejszych ustaleń. W ekonomii instytucjonalnej nie zakłada się, że każda osoba jest oportunistą. Przyjmuje się raczej, że ludzie mogą zachować się oportunistycznie, gdy uznają, że przyniesie im…  Mikołaj Klimczak
P
Prawa własności W ujęciu nowej ekonomii instytucjonalnej własność nie jest pojedynczą, sztywną rzeczą, lecz relacją społeczną – swoistą „wiązką uprawnień” (tzw. bundle of rights), która określa, co jednostce wolno, a czego nie wolno zrobić z danym zasobem w stosunku do innych członków społeczności. Katarzyna Bentkowska
Z
Zależność od ścieżki (path dependence) Koncepcja zależności od ścieżki, spopularyzowana w badaniach nad technologią przez Paula Davida i rozwinięta na gruncie instytucjonalnym przez Douglassa Northa, głosi, że historia ma fundamentalne znaczenie dla bieżących i przyszłych wyborów gospodarczych. Wcześniejsze decyzje, uwarunkowania prawne oraz zbiegi okoliczności determinują kierunek rozwoju, tworząc mechanizmy samonapędzające (lock-in), z których niezwykle trudno się wycofać. Klasyczną ilustracją tego…  Redakcja Leksykonu

O projekcie

Nauka opisana zrozumiałym językiem

Leksykon powstaje jako wspólna inicjatywa polskich ekonomistów instytucjonalnych. Każde hasło jest podpisane imieniem i nazwiskiem autora, opatrzone afiliacją, datą aktualizacji oraz proponowanym zapisem bibliograficznym.

Projekt służy upowszechnianiu wiedzy ekonomicznej: ma być przydatny zarówno studentom i badaczom, jak i dziennikarzom oraz wszystkim osobom poszukującym rzetelnego wyjaśnienia pojęć nowej ekonomii instytucjonalnej.