Instytucje nieformalne
Instytucje nieformalne to niepisane reguły, normy i wzorce zachowania, które wpływają na decyzje ludzi, mimo że nie zostały ustanowione w ustawie ani regulaminie. Obejmują obyczaje, tradycje, normy moralne, przekonania religijne, zwyczaje biznesowe, reputację oraz nieformalne zasady wzajemności. Ich przestrzeganie jest zazwyczaj podtrzymywane przez opinię społeczną, zaufanie, aprobatę lub presję ze strony otoczenia.
Instytucje nieformalne często pozwalają działać sprawniej niż rozbudowane procedury formalne. Przedsiębiorcy, którzy od lat współpracują i darzą się zaufaniem, mogą zawierać krótsze umowy i poświęcać mniej czasu na wzajemne kontrolowanie. Z kolei reputacja nierzetelnego kontrahenta może utrudnić mu zawieranie kolejnych transakcji, nawet jeśli formalnie nie złamał prawa.
Relacja między regułami formalnymi i nieformalnymi może być zgodna albo konfliktowa. Normy uczciwości i wzajemności wzmacniają prawo, skłaniając ludzi do przestrzegania umów także wtedy, gdy kontrola jest kosztowna. Zdarza się jednak, że nieformalne układy, nepotyzm lub tolerowanie korupcji osłabiają formalne reguły. Dlatego jakość instytucji zależy nie tylko od treści przepisów, lecz także od przekonań i praktyk społecznych, które nadają im realne znaczenie.
O autorze hasła
Mikołaj Klimczak
Katedra Mikroekonomii i Ekonomii Instytucjonalnej, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu