Zależność od ścieżki (path dependence)
Koncepcja zależności od ścieżki, spopularyzowana w badaniach nad technologią przez Paula Davida i rozwinięta na gruncie instytucjonalnym przez Douglassa Northa, głosi, że historia ma fundamentalne znaczenie dla bieżących i przyszłych wyborów gospodarczych.
Wcześniejsze decyzje, uwarunkowania prawne oraz zbiegi okoliczności determinują kierunek rozwoju, tworząc mechanizmy samonapędzające (lock-in), z których niezwykle trudno się wycofać. Klasyczną ilustracją tego zjawiska jest układ klawiatury QWERTY, który przetrwał dekady pomimo opracowania układów ergonomicznie efektywniejszych, ponieważ koszty zmiany przyzwyczajeń milionów użytkowników i wymiany sprzętu okazały się zbyt wysokie.
W sferze instytucjonalnej zależność od ścieżki wyjaśnia, dlaczego nieefektywne reguły prawne, wadliwa biurokracja czy niesprawiedliwe struktury społeczne potrafią trwać przez pokolenia, hamując wzrost gospodarczy. Każdy obowiązujący ład tworzy bowiem grupy interesu, które zyskują na utrzymaniu status quo i inwestują zasoby w ochronę swoich przywilejów. Wokół istniejących przepisów narastają całe sieci organizacji, kompetencji i powiązań kapitałowych, przez co radykalna reforma staje się ryzykowna i kosztowna. Rozwój instytucjonalny nie jest zatem ciągłym dążeniem do optymalnego modelu, lecz ewolucyjnym procesem silnie zakotwiczonym w przeszłości.
O autorze hasła
Mikołaj Klimczak
Katedra Mikroekonomii i Ekonomii Instytucjonalnej, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu