Ograniczona racjonalność
Tradycyjne modele neoklasyczne opierały się na fikcji homo oeconomicus – podmiotu dysponującego nieograniczoną zdolnością obliczeniową, doskonałą pamięcią oraz natychmiastowym dostępem do wszystkich istotnych danych. Herbert Simon, laureat Nagrody Nobla z 1978 roku, zwrócił uwagę, że ludzki umysł napotyka twarde bariery poznawcze.
W warunkach złożoności świata, deficytu czasu oraz niepewności co do przyszłości jednostki nie są w stanie optymalizować swoich wyborów w sensie ścisłym. Zamiast tego zadowalają się rozwiązaniami wystarczająco dobrymi (strategia satisficing), wykorzystując uproszczone schematy, nawyki i rutyny.
Dla ekonomii instytucjonalnej ograniczona racjonalność ma znaczenie kardynalne, gdyż bezpośrednio uniemożliwia zawieranie tzw. kontraktów kompletnych. Ludzie nie potrafią przewidzieć każdego scenariusza ani opisać w umowie wszystkich możliwych zdarzeń losowych, co pozostawia luki w porozumieniach i otwiera pole do sporów oraz nielojalności. Instytucje – od standardowych klauzul prawnych po kodeksy postępowania i struktury korporacyjne – powstają właśnie jako proteza ułomności ludzkiego poznania. Ich celem jest uproszczenie procesu decyzyjnego, ograniczenie natłoku danych oraz stworzenie stabilnych ram, w których niedoskonali decydenci mogą bezpiecznie koordynować swoje działania.
O autorze hasła
Mikołaj Klimczak
Katedra Mikroekonomii i Ekonomii Instytucjonalnej, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu