Oportunizm
Oportunizm oznacza skłonność do wykorzystywania nadarzających się okazji w sposób nielojalny lub nieuczciwy, zwłaszcza poprzez zatajenie informacji, wprowadzenie partnera w błąd albo niedotrzymanie wcześniejszych ustaleń.
W ekonomii instytucjonalnej nie zakłada się, że każda osoba jest oportunistą. Przyjmuje się raczej, że ludzie mogą zachować się oportunistycznie, gdy uznają, że przyniesie im to korzyść, a ryzyko wykrycia i ukarania będzie niewielkie.
Oportunizm może wystąpić przed zawarciem umowy, na przykład wtedy, gdy jedna strona ukrywa istotne informacje dotyczące jakości produktu. Może pojawić się także po zawarciu kontraktu, gdy partner wykorzystuje swoją przewagę, zmienia uzgodnione warunki lub obniża jakość wykonania usługi, wiedząc, że druga strona ma ograniczone możliwości reagowania. Szczególnie sprzyjają mu nierówna informacja, nieprecyzyjne umowy, trudności z kontrolą oraz inwestycje dostosowane do konkretnego partnera.
Odpowiedzią na oportunizm są między innymi zabezpieczenia umowne, monitoring, reputacja, sankcje prawne oraz zaufanie budowane w długotrwałych relacjach. Wszystkie te mechanizmy wiążą się jednak z kosztami. Zbyt rozbudowana kontrola może być równie nieefektywna jak jej brak. Zadaniem instytucji jest więc ukształtowanie reguł, które ograniczą możliwość nadużyć, nie uniemożliwiając jednocześnie współpracy.
O autorze hasła
Mikołaj Klimczak
Katedra Mikroekonomii i Ekonomii Instytucjonalnej, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu