Przejdź do treści

Działanie zbiorowe

R
Opracowanie naukowe: Redakcja Leksykonu
Aktualizacja: 20.09.2026
Czas lektury: ~1 min

Działanie zbiorowe dotyczy sytuacji, w których grupa jednostek mogłaby odnieść wspólną korzyść ze współpracy, lecz osiągnięcie tego celu jest paraliżowane przez sprzeczność interesów prywatnych i publicznych.

Ilustracja do pojęcia: Działanie zbiorowe

Mancur Olson w pracy Logika działania zbiorowego obalił powszechne przekonanie, że ludzie automatycznie zjednoczą się wokół wspólnego dobra. Gdy rezultat wspólnego wysiłku ma charakter dobra publicznego – czyli nikt nie może zostać wykluczony z korzystania z niego (jak w przypadku obrony narodowej, czystego powietrza czy wynegocjowanych przez związek zawodowy praw pracowniczych) – pojawia się problem „pasażera na gapę” (free rider problem). Racjonalna z punktu widzenia pojedynczego członka grupy jest rezygnacja z ponoszenia kosztów, przy jednoczesnym oczekiwaniu, że inni wykonają całą pracę.

Jeśli jednak wszyscy decydenci przyjmą taką postawę, pożądany rezultat nigdy nie powstanie. Problem ten staje się szczególnie dotkliwy w dużych, anonimowych grupach, gdzie trudniej o wzajemną kontrolę i sankcje społeczne. Ekonomia instytucjonalna analizuje mechanizmy przełamywania tego impasu. Mogą one przyjmować formę przymusu państwowego (np. obowiązkowe podatki finansujące infrastrukturę), selektywnych bodźców dostępnych tylko dla zaangażowanych uczestników, a także – na co wskazywała Elinor Ostrom w badaniach nad zasobami wspólnymi – oddolnych, lokalnych systemów reguł, monitoringu i stopniowalnych kar, tworzonych bezpośrednio przez zorganizowane społeczności.

R

O autorze hasła

Redakcja Leksykonu

Jak cytować to hasło

Format APA (7th ed.)
Leksykonu, R. (2026). Działanie zbiorowe. W: M. Klimczak i B. Totleben (red.), Leksykon Ekonomii Instytucjonalnej. Pobrane 22.11.2026 z: https://instytucje.org/leksykon/dzialanie-zbiorowe/